Seans Sonrası Rutin: 10 Dakikalık Düzen

Seans biter, bir sonraki danışan kapıdadır ve not yazmak, düşünmek, toparlanmak için zaman yoktur. Birkaç hafta sonra notlar birikir, hatırlama zayıflar, kayıt geç yazılır ve yazılan şey asıl seansın kalitesini yansıtmaz. Seans sonrası kısa ve sabit bir rutin, hem kaydın kalitesini hem sizin enerjinizi korur. Bu rehberde seans arasında ve gün sonunda uygulayabileceğiniz on dakikalık bir düzeni, zaman bloklama önerilerini, kayıt, risk ve kendi bakımınızı bir araya getiren bir kontrol listesini ve kurgusal bir örneği bulacaksınız.

Neden seans sonrası rutin?

Seans sonrası ilk on beş dakika, hatırlamanın en güçlü olduğu zamandır. Danışanın söylediği sözcükler, sizin gözleminiz, odadaki atmosfer ve aklınızdan geçen hipotezler henüz tazedir. Notu aynı gün yazmak, kaydın doğruluğunu artırır ve "sonra yazarım" ile biriken yükü azaltır. Ayrıca düzenli bir rutin, karar yorgunluğunu da azaltır: her seans sonunda "şimdi ne yapmalıyım?" diye düşünmek yerine bildiğiniz bir sıra izlersiniz. Rutin, ilerleme notu yazmanın kalitesini de yükseltir (bkz. ilerleme notu rehberi).

On dakikalık seans sonrası düzen

Bu süreler esnektir. Zor bir seanstan sonra daha uzun bir toparlanma gerekebilir, bu normaldir. Asıl amaç, her seansın sonunda aynı sırayı yinelemektir.

1. Nefes alın ve geçiş yapın

Bir danışanla bir sonraki arasında zihinsel geçiş yapmak, çoğu zaman en ihmal edilen adımdır. Yarım dakikalık yavaş nefes, kısa bir yürüyüş ya da bir bardak su, önceki seansın duygularını bir sonrakine taşımamanıza yardım eder. Özellikle yoğun bir seans (yas, travma, öfke) sonrası "az önce olanı" kısa bir cümleyle kendinize özetleyip bırakmak, yükü hafifletir.

2. Risk ve güvenlik kontrolü

Her seanstan sonra kendinize şu soruyu sorun: "Bu seansta acil bir risk işareti var mıydı?" Kendine zarar verme düşüncesi, şiddet, istismar şüphesi ya da ani bir kötüleşme varsa, bu notun en başına ve kurumunuzun izlediği prosedüre göre ele alınmalıdır. Rutin kontrol, riski gözden kaçırma olasılığını azaltır. Risk varsa bir sonraki seansı beklemeden takip, süpervizyon ya da kurum yönergesindeki adımlar gündeme gelir (bkz. ilk seansta risk değerlendirmesi).

3. Kısa notu hemen yazın

Uzun notu gün sonuna bırakabilirsiniz, ama dört beş satırlık bir iskeleti seans biter bitmez yazmak çoğu zaman yeterlidir: danışanın bildirdiği ana konu, sizin gözleminiz, kullandığınız müdahale ve plan. Bu iskeleti gün sonunda tam nota dönüştürmek çok daha hızlıdır. Format olarak SOAP, DAP ya da BIRP kullanabilirsiniz. Önemli olan seçtiğiniz formatı tutarlı kullanmaktır.

4. Bir sonraki seans için tek satır

Seans sonunda bir sonraki seans için tek bir satır yazmak, devamlılığı korur. Bu satır bir soru ("Yorgunluk ne anlama geliyor?"), bir takip noktası ("Ödevi nasıl geçti?") ya da bir hatırlatma ("Aile toplantısından sonra ruh hali") olabilir. Bir sonraki seansın başında bu satıra bakmak, hazırlık süresini azaltır ve danışana "sizi hatırlıyorum" mesajını verir.

5. Kendi durumunuzu sorun

Seanstan sonra kendinize kısa bir soru sorun: "Şu an nasıl hissediyorum? Bu seansta beni zorlayan bir şey oldu mu? Danışana karşı bir öfke, sıkılma, üzüntü ya da aşırı sorumluluk var mı?" Bu duyguları fark etmek, karşı aktarım işaretlerini erken yakalamanıza yardım eder (bkz. karşı aktarım). Tekrarlayan bir örüntü fark ederseniz, bunu süpervizyona taşıyın (bkz. süpervizyon).

Gün sonu rutini: 15 dakika

Gün sonunda, kısa iskeletleri tam nota dönüştürmek, günün kayıtlarını gözden geçirmek ve yarının planını yapmak için on beş dakika ayırın. Bu sırayı öneririz:

1. Notları tamamlayın: iskeletleri seçtiğiniz formata taşıyın, eksik yerleri doldurun.
2. Risk kayıtlarını bir kez daha gözden geçirin: bugün takip gerektiren bir danışan var mı?
3. Yarın için hazırlık: sabah ilk seansın tek satırlık notuna bakın, gerekiyorsa ödev ya da materyali hazırlayın.
4. Kendi günlüğünüze iki cümle yazın: bugünün en zor ve en iyi anı. Bu, hem süpervizyona hem kendi farkındalığınıza yarar.
5. Çalışma alanını kapatın: notlar, dosyalar ve ekranlar güvenle kapatılsın (bkz. danışan dosyası).

Zor seanslardan sonra

Yoğun duygu içeren bir seanstan sonra standart rutin yetmeyebilir. Yas, travma, kriz ya da öfke yüklü bir seansın ardından bir sonraki danışanla görüşmeden önce kendinize daha uzun bir ara verin ya da seansları arasında en az on dakika boşluk bırakacak biçimde programlayın. Danışan hakkında düşünmeyi bırakamıyor, uykunuz bozuluyorsa, bu ikincil travmatik stres ya da tükenmişlik işareti olabilir. Süpervizyon ya da mesleki destek almak için bu işaretler yeterli bir nedendir. Kendi bakımınız, danışana verdiğiniz hizmetin bir parçasıdır.

Haftalık ve aylık mini gözden geçirme

• Haftalık (20 dakika): bu hafta hangi notlar eksik kaldı, hangi danışanla ilerleme beklediğim gibi değil, hangi vaka için süpervizyona ihtiyacım var?
• Aylık (45 dakika): hedefler ve formülasyonlar güncel mi (bkz. hedef belirleme), takılan bir vaka var mı (bkz. takılan vaka), kendi çalışma yükümü dengeliyor muyum?

Zaman bloklama ve pratik ipuçları

• Takvimde her seans için 50 dakika yerine 50 dakika seans, 10 dakika not süresi ayırın. Bu bloğu "boş" göstermeyin.
• Sabit bir şablon kullanın. Boş bir sayfa karar yorgunluğu yaratır, şablon yazımı hızlandırır.
• Notları gün içinde değil sabit iki zamanda (öğle arası ve gün sonu) tamamlayın.
• Telefon ve bildirimleri not süresinde kapatın.
• Notları bilgisayar dışında bir yere (kişisel not defteri, kişisel cihaz) kaydederken kurumun ve danışan gizliliğinin gerektirdiği güvenlik önlemlerine uyun. Danışan kimliğini ve ayırt edici ayrıntıları gereksiz yere taşımayın.

Sık yapılan hatalar

• Notu birkaç gün sonraya bırakmak ve ayrıntıları hatırlamaya çalışmak.
• Her seansı baştan sona yazmaya çalışıp rutini sürdürememek.
• Riski rutin kontrolden çıkarmak.
• Zor seanslardan sonra hiç ara vermeden diğer danışana geçmek.
• Kendi duygularını hiç kaydetmemek ve süpervizyona taşımamak.
• Notları gelişigüzel bir yere kaydetmek.

Seans sonrası rutin kontrol listesi

• Nefes alıp geçiş yaptım mı?
• Risk ve güvenlik kontrolü yaptım mı?
• Dört beş satırlık kısa iskeleti yazdım mı?
• Bir sonraki seans için tek satırı yazdım mı?
• Kendi duygumu fark ettim mi?
• Gün sonunda notları tamamladım mı?
• Zor bir seans varsa kendime ek zaman verdim mi?

Not

Bu yazı eğitim amaçlıdır. Örnekler kurgusaldır ve gerçek bir danışana ait değildir. Kayıt tutma ve saklama yükümlülükleri için ilgili mevzuata ve meslek kuruluşunuzun ilkelerine bakın. Klinik karar ve değerlendirme her zaman ilgili uzmanın sorumluluğundadır.

Farklı çalışma ortamlarına uyarlamak

Rutin, çalıştığınız ortama göre biçim değiştirir. Kurumda çalışıyorsanız, seanslar arasındaki boşluk çoğu zaman kurum tarafından belirlenir ve not tutma biçimi de belirli bir sisteme bağlıdır. Burada rutinin özü aynı kalır: risk kontrolü, kısa iskelet, kendi durumunuza bakış. Özel pratikte çalışıyorsanız süreleri kendiniz belirlersiniz, bu da hem özgürlük hem sorumluluk demektir. Takviminizi, seanslar arasında en az on dakika bırakacak biçimde planlamak, rutini sürdürülebilir kılar. Çevrimiçi seans yapıyorsanız, bağlantıyı kapattıktan sonra ekrandan uzaklaşmak, kısa bir yürüyüş ya da pencereyi açmak, odadaki "seans atmosferini" bitirmenin kolay yollarıdır. Evden çalışıyorsanız, iş ile ev arasındaki sınırı ritüellerle korumak (aynı sandalye, aynı kapanış hareketi) zihinsel geçişi kolaylaştırır.

Ne zaman rutini esnetmek gerekir?

Rutin bir disiplin aracıdır, ama bir katılık değildir. Danışan seans sonunda ağır bir kriz bildirdiyse, öncelik rutin değil güvenlik adımlarıdır; notu daha sonra, ama aynı gün tamamlamak yeterlidir. Çok yoğun bir günde tüm iskeletleri yazamıyorsanız, en azından risk bilgisini ve bir sonraki seans satırını not edin, geri kalanını gün sonuna bırakın. Hasta olduğunuz ya da uykusuz kaldığınız günlerde, notları daha kısa tutmak ve ertesi gün gözden geçirmek, hatalı kayıttan iyidir. Önemli olan rutini suçluluk kaynağına dönüştürmemek: bir gün aksasa bile ertesi gün aynı sırayla devam etmek yeterlidir.

Rutini kalıcı kılmak için küçük taktikler

• Şablonu hazır tutun: not şablonunuzu bir tuşla açılabilir hâle getirin.
• Hatırlatıcı kurun: gün sonu notları için takvimde sabit bir alarm kullanın.
• Küçük başlayın: ilk hafta yalnızca risk kontrolü ve bir sonraki seans satırını uygulayın, sonra iskeleti ekleyin.
• Ritüel ekleyin: bir bardak su ya da pencereyi açmak gibi küçük bir hareket, rutini alışkanlığa çevirir.
• İzleyin: bir ay boyunca rutini uyguladığınız günleri işaretleyin ve ne kadar işe yaradığına bakın.
• Süpervizyonda konuşun: not yazma ve toparlanma düzeniniz, süpervizyon için değerli bir konudur.

Rutin ve mesleki sağlık

Seans sonrası rutin, yalnızca verimlilik aracı değil, mesleki sağlığın da bir parçasıdır. Düzenli olarak zor duyguları fark etmek, sınırlarınızı korumak ve kendi desteğinizi sağlamak, tükenmişlik ve ikincil travmatik stres riskini azaltabilir. Birçok klinisyen için süpervizyon, kişisel terapi ya da meslektaş desteği, bu sağlığın temel unsurlarıdır. Rutininizi, bu desteklere ulaşmak için bir kapı olarak kullanın: haftalık mini gözden geçirmede "bu hafta kime ya da nereye ihtiyacım var?" sorusunu sormak yeterlidir.

Sık sorulan sorular

Seans sonrası rutin neden önemli?

Hatırlamanın en güçlü olduğu zamanda kaydı yazmaya, riski kontrol etmeye ve duygusal geçiş yapmaya yardım eder. Düzenli bir rutin notların birikmesini ve tükenmişlik riskini azaltır.

Notu seanstan hemen sonra mı yazmalıyım?

En azından kısa bir iskelet (bildirilen, gözlem, müdahale, plan) hemen yazılmalı. Tam notu gün sonuna bırakabilirsiniz.

Zor bir seanstan sonra ne yapmalıyım?

Daha uzun bir ara verin, kendi duygularınızı fark edin ve süpervizyona taşıyın. Uykunuz bozuluyor ya da danışan hakkında sürekli düşünüyorsanız bu bir destek işaretidir.

Her seans için tam not yazmak zorunda mıyım?

Kurumunuzun ve mesleki ilkelerinizin gerektirdiği kayıt düzeyine uymalısınız. Rutin, bunu verimli hâle getirmek içindir. Kayıt yükümlülükleri için ilgili mevzuata bakın.

Kaynaklar ve ileri okuma

• Chow, D. L., Miller, S. D., Seidel, J. A. ve ark. (2015). The role of deliberate practice in the development of highly effective psychotherapists. Psychotherapy, 52(3), 337-345. https://doi.org/10.1037/pst0000015
• (2007). Record Keeping Guidelines. American Psychologist, 62(9), 993-1004. https://doi.org/10.1037/0003-066x.62.9.993
• Persons, J. B. (2008). The case formulation approach to cognitive-behavior therapy. Guilford Press.
• APA Klinik Süpervizyon Kılavuzu: Amerikan Psikologlar Derneği'nin süpervizyon kılavuzu (PDF).
• Society for the Advancement of Psychotherapy: Psikoterapi araştırması ve pratiği üzerine mesleki dernek.
• Türk Psikologlar Derneği: Türkiye'deki psikologların mesleki derneği.

Bu kaynaklar yazının konusuyla ilgili ileri okuma için verilmiştir. Yazıdaki her ifadenin tek kaynağı değildir, yazı bu yayınların ya da kurumların görüşü olarak sunulmamaktadır ve klinik karar yerine geçmez. Bağlantılı sitelerin içeriği zamanla değişebilir.

İlgili araç ve ürün

• Seans notu şablonu
• Vaka Danışmanı: kimliksiz anlattığınız vakayı farklı kuramsal mercekten düşünün.

İlgili yazılar

• İlk Görüşme Formu: Bölümler ve Örnek
• SOAP Notu Nedir? Örnekli Rehber
• DAP Notu Nedir? Veri, Değerlendirme, Plan
• BIRP Notu Nedir? Bileşenler ve Örnek
• Psikoterapi İlerleme Notu Nasıl Yazılır?
• Danışan Dosyası Nasıl Tutulur?

Tüm yazılar için blog dizinine göz atabilirsiniz.