Psikolog İçin Yapay Zekâ Kullanım Politikası
Yapay zekâ aracını tek tek kararlarla kullanmak yorucudur ve tutarsızlığa yol açar. Bir sayfalık yazılı bir politika, hem kendinizi hem danışanlarınızı korur. Bu yazıda, kendi uygulamanıza uyarlayabileceğiniz kısa bir iskelet ve kurgusal bir örnek bulacaksınız.
Hukuki uyarı (LEGAL REVIEW REQUIRED): Bu yazıdaki iskelet genel eğitim amaçlıdır, bağlayıcı bir hukuki metin ya da KVKK uyum belgesi değildir. Kendi politikanızı mevzuata ve kurumunuza göre hukuk danışmanınızla gözden geçirin.
Neden yazılı bir politika?
Politika, karar yorgunluğunu azaltır. "Bu bilgiyi yazsam mı?" sorusunu her seferinde yeniden tartmak yerine, önceden verdiğiniz kararlara başvurursunuz. Ayrıca danışanlara, süpervizörünüze ve kurumunuza ne yaptığınızı açık biçimde anlatabilmenizi sağlar.
Beş bölümlük iskelet
- Kapsam. Hangi araçlar, hangi işler için kullanılacak (kavram arama, taslak yazma, pratik) ve hangi işler için kullanılmayacak (tanı, risk değerlendirmesi, danışana doğrudan yanıt)?
- Veri kuralı. Hangi bilgi asla yazılmaz (ad, iletişim, kurum, tarih, tanıtıcı olay, belge, görsel)? Vaka hangi ayrıntı düzeyinde anlatılır?
- Doğrulama. Çıktı nasıl kontrol edilir? Kaynak ve kuram iddiaları kim tarafından, nasıl doğrulanır?
- Danışan bilgilendirmesi. Danışan hangi biçimde bilgilendirilir ve itiraz hakkı nasıl tanınır?
- Gözden geçirme. Politika ne sıklıkla ve hangi durumlarda güncellenir? Bir ihlal ya da kaza olduğunda kimin bilgilendirileceği belli mi?
Kurgusal örnek politika
Kurgusal örnek (kendi uygulamanıza göre uyarlanmalıdır):
- Kapsam: Yapay zekâ araçlarını yalnızca kavram açıklaması, psikoeğitim metni taslağı ve kurgusal senaryo üretimi için kullanırım. Tanı, risk değerlendirmesi ve tedavi planı kararlarında kullanmam.
- Veri kuralı: Danışanın adı, iletişim bilgisi, kurumu, tarihleri, yakınlarının bilgisi ve tanıtıcı olaylar hiçbir araca yazılmaz. Vaka üzerine düşünürken yalnızca yaş aralığı ve genel örüntü paylaşılır.
- Doğrulama: Çıktıdaki her kaynak ve kuram iddiası, kullanılmadan önce güvenilir bir kaynaktan kontrol edilir.
- Danışan bilgilendirmesi: Danışanlara aracın ne için kullanıldığı ve itiraz hakkı yazılı ve sözlü olarak bildirilir.
- Gözden geçirme: Politika altı ayda bir ve araç değiştiğinde gözden geçirilir. Bir ihlal şüphesinde süpervizörüm ve hukuk danışmanımla görüşürüm.
Kendi uygulamanıza uyarlama
- Kurumda çalışıyorsanız önce kurumun yönergesine bakın, politikanız onunla çelişmemeli.
- Kullandığınız araçların gizlilik koşullarını okuyun ve politikaya yazın (veri saklama, modelin eğitiminde kullanım, veri işleme ülkesi).
- Süpervizörünüzle ya da bir meslektaşınızla paylaşıp geri bildirim alın.
- Politikayı danışan bilgilendirme metninizle uyumlu tutun.
Sık yapılan hatalar
- Çok uzun ve ağır bir metin yazıp hiç uygulamamak.
- Politikayı yazıp araç ya da koşullar değiştiğinde güncellememek.
- "Sadece formülasyon için" istisnası açıp veri kuralını gevşetmek.
- Danışan bilgilendirmesini politikada yazıp pratikte yapmamak.
- Bir hukuki metinmiş gibi başka bir kuruluşun metnini aynen kopyalamak.
PsikologApp'te nasıl yaklaşıyoruz?
PsikologApp'in tasarımında da benzer bir ilke vardır: danışan adı girilmez, serbest metin alanlarında bariz kimlik bilgilerine karşı bir kontrol bulunur ve yapay zekâ çıktıları otomatik olarak klinik kayda dönüşmez. Yine de kendi uygulamanızın politikası sizin sorumluluğunuzdadır.
Sık sorulan sorular
Yapay zekâ kullanım politikası zorunlu mu?
Genel bir zorunluluk olarak sunamayız. Kurumunuzun yönergeleri ve mevzuat değişebilir, bu nedenle hukuk danışmanınıza sorun. Yazılı bir politika, zorunlu olmasa da düzen sağlar.
Politika ne kadar uzun olmalı?
Bir sayfa çoğu zaman yeterlidir. Uzun politikalar okunmaz ve uygulanmaz.
Politikayı ne sıklıkla gözden geçirmeliyim?
Araçlar ve koşullar hızla değiştiği için, örneğin altı ayda bir ya da kullandığınız araç değiştiğinde gözden geçirmek makul bir alışkanlıktır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- American Psychological Association. (2017). Ethical principles of psychologists and code of conduct. https://www.apa.org/ethics/code
- 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. Mevzuat Bilgi Sistemi
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu. https://www.kvkk.gov.tr/
- Stade, E. C., Stirman, S. W., Ungar, L. H. ve ark. (2024). Large language models could change the future of behavioral healthcare: a proposal for responsible development and evaluation. npj Mental Health Research, 3(1). https://doi.org/10.1038/s44184-024-00056-z
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu (KVKK): Kişisel verilerin korunmasına ilişkin resmî kurum sayfası.
- APA Etik İlkeleri ve Davranış Kuralları: Amerikan Psikologlar Derneği'nin meslek etiği kodu.
- Türk Psikologlar Derneği: Türkiye'deki psikologların mesleki derneği.
Bu kaynaklar yazının konusuyla ilgili ileri okuma için verilmiştir. Yazıdaki her ifadenin tek kaynağı değildir, yazı bu yayınların ya da kurumların görüşü olarak sunulmamaktadır ve klinik karar yerine geçmez. Bağlantılı sitelerin içeriği zamanla değişebilir.
İlgili araç ve ürün
- Vaka Danışmanı: kimliksiz anlattığınız vakayı farklı kuramsal mercekten düşünün.
İlgili yazılar
- Psikologlar İçin Yapay Zekâ: Fayda ve Sınır
- Terapide ChatGPT Kullanımı: Etik Çerçeve
- Yapay Zekâ ile Vaka Anlatırken Anonimleştirme
- Seans Kaydı ve Transkripsiyon Onam Listesi
- Danışan Dosyası Nasıl Tutulur?
Tüm yazılar için blog dizinine göz atabilirsiniz.